“9 ŞUBAT DÜNYA SİGARAYI BIRAKMA GÜNܔ


Bırakalım sigarayı, sağlıkla nefes alıp yaşayalım güzel hayatımızı...

“9 Şubat Dünya Sigarayı Bırakma Günü” … Sigarayı neden bırakalım? Bu sorunun cevabı sigaranın içindeki tütünden ve yanma ürünlerinden kaynaklanan maruziyet ve beraberinde getirdiği hastalıklardır. Sigara, dünya üzerinde yaşayan insanların sağlığını tehdit eden en önemli etkenlerden biridir. Dünyada her yıl 4 milyon insanın, Türkiye’de ise 100.000 insanın sigaradan hayatını kaybettiği ve gerekli önlemlerin alınmaması durumunda bu sayının dünyada 20 yıl içinde içinde 10 milyona ulaşacağı tahmin edilmektedir. Ayrıca, dünyada günde 11 bin kişinin sigaranın neden olduğu hastalıklardan dolayı öldüğü bildirilmektedir. Sigara içenlerde kanserden ölüm oranı içmeyenlere göre 15-25 kat daha fazladır. Hatta yapılan araştırmalarda, içilen her bir sigaranın insan ömründen 12 dakika çaldığı hesaplanmıştır. Sigara kullananların sigara içmeye başlama yaşının giderek düşmesi, ev ortamında çocuklarla daha fazla bir arada oldukları bilinen kadınlarda sigara kullanma oranlarının artması, gelişmiş ülkelerde getirilen çok sıkı kısıtlayıcı düzenlemelerle pazar payı daralan sigara üreticilerinin kaybettikleri pazarları gelişmekte olan ülkelere kaydırmaları gibi olumsuz faktörler, sigaraya bağlı sorunların risk grubunda yer alan popülasyonlar başta olmak üzere, insan sağlığını tehdit etmeye devam edeceğini göstermektedir. Bütün bu gelişmeler birlikte ele alındığında, sağlıklı nesiller yetiştirebilmemiz için çok daha dikkatli olmamız gerekmektedir. Sigara dumanının bileşimi, sigaranın hammaddesi olan tütünün bileşimiyle aynı olmayıp tütünün yanması sırasında içerdiği kimyasalların kısmen ya da tamamıyla başka bileşiklere dönüşmesi ile ilişkilidir. Sigara dumanın bileşimi çok sayıda faktöre bağlı olarak değişir. Sigara yanması ile açığa çıkan 4000’in üzerindeki kimyasal bileşik ortama karışmaktadır. Nikotin, karbonmonoksid, katran fazındaki karsinojenik maddeler ve bu fazdaki irritanlar olmak üzere sigara dumanının 4 önemli bileşeni toksisitesinde ön plandadır. Sigara dumanı katran fazı olarak adlandırılır ve içeriğinde aromatik nitrozaminler, aromatik aminler, polisiklik hidrokarbonlar gibi çok sayıda bileşim bulunur. Bunların dışında da karsinojenik etkileri çok iyi bilinen ve sigara dumanında bulunan başka maddelere örnek olarak radyoaktif polonyum 210, siyanür, nikel, arsenik, akrolein, fenol bileşikleri gibi daha birçok maddeyi saymak mümkündür. Nikotin, Nicotiana tobacum bitkisinin tütün olarak bilinen kurutulmuş yapraklarından üretilen bir çeşit alkaloiddir. Kronik tütün maruziyeti, kardiyovasküler sistem hastalıkları, serebrovasküler sistem hastalıkları ve çok değişik kanserler başta olmak üzere çok ciddi sorunlara yol açmaktadır. Ateroskleroz, koroner stenoz, miyokard infarktüsü, inme, pıhtılaşma bozuklukları, kronik obstrüktif akciğer hastalıkları bunların başında gelmektedir. Bu sorunların oluşumunda nikotinin rolü çok tartışılsa da, risk sadece nikotine bağlı olmayıp, sigara ve diğer tütün mamullerin bileşimi ve tüketim sırasındaki çok çeşitli faktörlerin de bu olumsuz süreçte katkıları bulunmaktadır. Günümüzde çok önemli bir çevre kirliliği nedeni olan sigaranın ve diğer tütün mamüllerinin zararları bireysel ve toplumsal düzeyde her geçen gün artarak ortaya konmaktadır. Sigara içmenin zararlı etkileri ortaya kondukça, içenin yanında bulunanların yani düzenli olarak sigara dumanına maruz kalanların durumu da endişe yaratmaktadır. Yanında sigara içilmesi çocuklar için önemli bir sağlık sorunudur. Sigara dumanına maruz kalan çocuklarda akut ve kronik çok sayıda hastalığa yakalanma riski ve ilerleyen yıllarda yapılan epidemiyolojik araştırmaların sonuçlarına göre kanser geliştirme riskinde artış olduğu bildirilmektedir. Sigara dumanına maruziyetin oluşturabileceği potansiyel genotoksik etkiler ile ilgili çalışmalar çocuklarda oluşabilecek mutajenik etki riskini ortaya koymaktadır. Sigara içmenin sadece akciğer kanserine değil, aynı zamanda oral ve nazal boşluk, özofagus, gırtlak, yutak, pankreas, karaciğer, böbrek, mide, üriner sistem ve serviks kanserinde de rolü olduğu bildirilmiştir.


Sigara içimi yalnız içene değil, aynı ortamda bulunan diğer insanlara da zarar vermesi ve bu durumdan en çok çocukların etkilenmesi bakımından önemli bir halk sağlığı sorunu olarak kabul edilmektedir. Kendisi sigara içmediği halde işyerinde, insanların toplu olarak bulundukları kapalı yerlerde ve evde sigara içen kişilerin dumanına maruz kalarak bu dumanda bulunan tüm zararlı maddelerin solunması “pasif içicilik” olarak tanımlanabilir. Pasif içicilik, aktif sigara içene göre daha az şiddette olmakla beraber, benzer kronik sağlık sorunlarına yol açabilir. Pasif içiciliğin akciğer kanseri ve iskemik kalp hastalığı, bebek ve çocuklarda astım oluşumu, akciğer fonksiyonlarında azalma, pnömoni, bronşit, otitis media, gibi solunum yolu hastalıkları ve ani bebek ölümleri görülmesinde risk artışına yol açması gibi sorunları güncel tartışma konuları arasında yer almaktadır.


Pasif içicilik konusunda en ileri önlemleri alan ülkelerin başında Amerika Birleşik Devletleri (ABD) gelmektedir. Nitekim bu ülkenin Sağlık Bakanlığı’na bağlı çalışan Ulusal Toksikoloji Programı Kurumu 2002 yılında yayımlamış olduğu 10. Ulusal Raporunda söz konusu “ikinci el dumanın bile karsinojen olduğunu” bildirmiştir. Bu karara istinaden, kapalı yerlerde sigara içilmemesi yönünde düzenlemelerin yolu açılmıştır. Bu tür kısıtlamaların günümüzde sadece ABD ile sınırlı kalmadığı, Avrupa ülkeleri başta olmak üzere çok sayıda ülkede uygulanmaya başlandığı, yukarıda değinildiği gibi ülkemizde de bu konuda oldukça umut vaad eden gelişmelerin yaşandığı söylenebilir. Kapalı ortamlarda sigara ve benzeri tütün mamullerinin içilmemesi ile ilgili yasal düzenlemelerin ülkemizde de uzun yıllar önce hayata geçirildiğinin altını çizmek gereklidir. Son olarak Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı Başkanı Sayın Prof. Dr. Recep Akdur’un sigarayı bırakmak isteyenlere önerileri ile yazımı tamamlamak istiyorum:


-“Sigarayı bırakamayacağınızı düşünmeyin, karamsarlığa izin vermeyin,

-Bırakmak için kendinize bir gün belirleyin ve o gün bırakma konusunda kararlılığınızı koruyun,

-Sigarayı bırakmayı isteme nedenlerinizi yazın ve her zaman görebileceğiniz yerlerde bulundurun,

-Bırakma kararınızı arkadaşlarınızla ve ailenizle paylaşın, destek isteyin,

-Evinizde ve iş yerinizde sigarayı hatırlatacak eşyalar bulundurmayın,

-Bıraktığınız zaman mücadelenizi kolaylaştıracak yeni günlük etkinlikler geliştirin”.


Sigarasız, rahat nefes alıp verebildiğiniz sağlıklı günler temennisiyle…


KAYNAKLAR

1. Akbaş E, Çelik A, Derici E, Söylemez F. Sigara kullanımının lenfosit yaşam süresi ve genotoksik etkilerinin incelenmesi. Geriatri 2001;4(1):15-18.

2. Ayata A, Çetin H, Öktem F, Akaya A, Tunç B, Örmeci AR. Pasif sigara içiminin çocuklarda solunum fonksiyonlarına etkisi. Tıp Araştırma Dergisi 2004;2(2):13-15.

3. Beyoğlu, D., Ozkozacı T., Akıcı N, Omurtag GZ, Akıcı A., Ceran O. and Sardas S. Assessment of DNA damage in children exposed to indoor tobacco smoke , Int J Hyg Environ Health, 2010; 213, 40-43.

4. Dabson R. Passive smoking increases children’s risk of nasal cancer. BMJ 2005;331:534-535.

5. de la Chica RA, Ribas I, Giraldo J, Egozcue J, Fuster C. Chromosomal instability in amniocytes from fetuses of mothers who smoke. JAMA. 2005;293(10):1212-1222.

6. Ezzati M, Lopez AD. Estimates of global mortality attributable to smoking in 2000. Lancet 2003;362:847-852

7. Fracasso ME, Doria D, Franceschetti P, Perbellini L, Romeo L. DNA damage and repair capacity by comet assay in lymphocytes of white-collar active smokers and passive smokers (non- and ex-smokers) at workplace. Toxicol Lett. 2006;167(2):131-141.

8. Giovino GA. The tobacco epidemic in the United States. Am J Prev Med. 2007;33(6 Suppl):S318-26.

9. Hawamdeh A, Kasasbeh FA, Ahmad MA. Effects of passive smoking on children's health: a review. East Mediterr Health J. 2003;(3):441-447.

10. http://www.istanbulhalksagligi.gov.tr/duyuru/9-subat-dunya-sigarayi-birakma-gunu/1004

11. http://www.milliyet.com.tr/dunya-sigarayi-birakma-gunu-pembenar-detay-genelsaglik-538868/

12. Janson C. The effect of passive smoking on respiratory health in children and adults. Int J Tuberc Lung Dis. 2004 May;8(5):510-516.

13. Karlıkaya C, Öztuna F, Solak ZA, Özkan M, Örsel O. Tütün kontrolü. Toraks Dergisi. 2006;7(1):51-64.

14. Karlıkaya C. Sigara ve meslek. Solunum 2004;6(6):262-275.

15. Kayaalp SO, Güven H. Nikotin ve diğer ganglion stimüle ediciler, sigara ve sağlık, ganglion bloke edici ilaçlar: Kayaalp, Rasyonel Tedavi Yönünden Tıbbi Farmakoloji. 2.Cilt s:106-1016. Onbirinci baskı; Kayaalp SO. ed, Hacettepe-Taş,

16. National Toxicology Program. 10th Report on Carcinogens. Washington DC:US Department of Health and Human Services, Public Health Service, National Toxicology Program,; 2002.

17. Özge C, Toros F. Is there any relationship between attention deficity hyperactivity disorder and smoking during pregnancy and second hand smoking? Akciğer Arşivi 2006;7:49-52.

18. Sasikala K, Rosalin FR, Jude ALC, Kumar RA, Sudha S, Devi MV, Balachandar N, Beegam KAS, Meenakshi NM, Begum A. Active and passive smokers – a haematobiochemical and cytogenetic study. Int J Hum Genet. 2003;3(1):29-32.

19. Satman I, Yılmaz T, Sengul A, et al. Population based study of diabetes and risk characteristics in Turkey: results of the Turkish Diabetes Epidemiology Study (TURDEP), Diabetes Care 2002;25:1551-1556.

20. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Sağlık İşleri Dairesi Başkanlığı Genelge: 4207 sayılı Kanunun Uygulanması 1996/76 .

21. T.C. Resmi Gazete- Kanun: Tütün mamullerinin zararlarının önlenmesine dair kanunda değişiklik yapılması kanunu. Sayı: 26761. 19 Ocak 2008.

22. T.C. Sağlık Bakanlığı Kanserle Savaş Dairesi Başkanlığı Genelgesi. B100KSD0000071/3800-15. / 06 Ocak 2006.

23. Tang D, Warburton, Tannenbaum SR, et al. Molecular and genetic damage from environmental tobacco smoke in young children. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 1999;8(5):427-431.

24. Türk Kardiyoloji Derneği. Türkiye Kalp Raporu 2000. İstanbul: Yenilik Basımevi:2000.

25. Vineis P, Hoek G, Krzyzanowski M, et al. Lung cancers attributable to environmental tobacco smoke and air pollution in non-smokers in different European countries: a prospective study. Environ Health. 2007;6:1-7.

26. WHO Report on The Global Tobacco Epidemic, p:19, 2008

27. WHO. Regional Office for Europe. European strategy for tobacco control. 2002, Copenhagen, WHO.

28. Zalata A, Yahia S, El-Bakary A, Elsheikha HM. Increased DNA damage in children caused by passive smoking as assessed by comet assay and oxidative stress. Mutat Res. 2007;629(2):140-147.