Erken Tanı Ve Eğitimle, Otizmli Bir Çocuk Yeniden Doğabilir

Betül Selcen Özer
Tohum Otizm Vakfı
Genel Müdür

Otizm Nedir?


Otizm, doğuştan gelen ya da belirtileri yaşamın ilk üç yılında kendini gösteren karmaşık bir nöro-gelişimsel bozukluktur. Beynin yapısını ya da işleyişini etkileyen bazı sinir sistemi sorunlarından kaynaklandığı düşünülmektedir. Otizmin nedeni günümüzde kesin olarak bilinmemekle birlikte genetik temelleri olduğu yönünde güçlü bulgular vardır; ancak sorumlu olan gen mekanizması henüz anlaşılamamıştır. Ayrıca, genetiğin yanı sıra bazı çevresel tetikleyicilerden de kuşkulanılmaktadır. Otizmli çocukların dış görünümleri diğer çocuklardan farklı değildir. Belirtiler en erken olarak 6. ayda görülebilmektedir.


Otizmin Belirtilerine Dikkat!


Otizmin belirtilerini “Sosyal İletişim ve Etkileşim Sorunları” ve “Tekrarlayan/Takıntılı Davranışlar ve Sınırlı İlgi ya da Etkinlikler” olarak 2 ana başlıkta toplayabiliriz.


Sosyal İletişim ve Etkileşim Sorunlarında; ismini söylediğinde bakmamak, göz kontağı kurmamak, sanki orada değilmiş gibi davranmak, arkadaşlık ilişkisi geliştirememek, kişilerin ilgisine kayıtsız kalmak, konuşma başlatamamak ya da garip konuşmak, sohbet sürdürememek, bazı sözleri anlamsızca tekrarlamak, arkadaşlarının oyunlarına katılmamak gibi belirtileri sayabiliriz. Tekrarlayan/Takıntılı Davranışlar ve Sınırlı İlgi ya da Etkinliklerde ise; bazı objelere aşırı ilgi duymak örneğin pervaneleri çamaşır makinesini saatlerce izlemek, düzenine ve rutinlerine aşırı bağımlı olmak, ani düzen değişikliklerine aşırı tepki vermek sallanmak ya da çırpınmak, belli ses, doku yada koku gibi duyusal uyanlara karşı aşırı tepkili olma yada tepkisiz kalma gibi davranışları sayabiliriz.


Çocuğunuzun aynı yaştaki diğer çocuklardan farklı davranışlarını ve yukarıda açıklanan belirtileri gözlüyorsanız hemen vakit kaybetmeden otizm konusunda uzman bir psikiyatriste başvurmak çok önemlidir. Belirtiler tek basına bir anlam ifade etmez. Üç alanda da belirti olursa dikkat etmek gerekir.


Otizm Görülme Sıklığı Hızla Artıyor!


Otizmin görülme sıklığı günümüzde çok büyük bir hızla artmaktadır. 1985 yılında her 2.500 çocuktan birine konan otizm tanısı, 2000’li yılların başında 150, 2013 yılında ise 88 çocuktan birinde görülürken, bugün doğan her 59 çocuktan biri otizm riski ile dünyaya gelmektedir. Dünyada her 20 dakika da bir çocuk otizm tanısı almaktadır. Otizmin erkek çocuklarındaki yaygınlığı, kız çocuklarından 5 kat fazladır.

Ülkemizde bu konuda sağlıklı bir istatistik olmamakla birlikte 59’da 1 oranı ele alınarak ülkemizde yaklaşık 434.000 otizmli çocuk ve gencimizin eğitim, sağlık ve sosyal hizmetlerden faydalanmak için beklediği ifade edilebilir.

Tek Tedavi Yöntemi Eğitim!


Din, dil, ırk, sosyal statü ayırt etmeyen otizmin, günümüzde bilinen tek tedavisi, tek ilacı; erken tanı ile yoğun ve sürekli özel eğitimdir.


Bilimsel araştırmalar, erken tanı ve doğru bir eğitim yöntemi ile yoğun olarak eğitim alan çocukların yaklaşık yüzde ellisinde otizmin belirtileri kontrol altına alınabildiğini, gelişim sağlanabildiğini, hatta bazı otizmli çocukların ergenlik yaşına geldiklerinde diğer arkadaşlarından farkı kalmadığını göstermektedir. Tabi bu gelişmede otizmli çocuğun otizmden etkilenme düzeyi ve otizmde ek olarak zihinsel yetersizlik ya da daha başka ek bir yetersizliğinin olup olmaması bu sonucu etkileyen önemli etmenlerdir.


Tohum Otizm Vakfı Otizmli Çocuklar ve Aileleri için 2003 Yılından Beri Çalışıyor.


Vakfımız 2003 yılında otizmli çocuklarımızı erken tanı ve eğitimle topluma kazandırmak, otizmli çocuklar ve ailelerinin eğitim ve sağlık hizmetlerinden eşit şart ve fırsatlarla yararlanabilmeleri sağlamak amacıyla kurulmuştur. Vakfımızın bizden önce kurulan otizm ile ilgili vakıf ve derneklerden farkı ise sadece örnek bir model okul kurmakla kalmayıp, devletimizin otizmli çocuklara ve ailelerine verdiği sağlık ve eğitim hizmetlerine yurt çapında destek olmak gibi daha kapsamlı amaç ve hedeflerle kurulmuş olmasıdır. Biz kar amacı olmayan, kamu yararına kurulmuş olan bir eğitim ve sağlık vakfıyız. Çalışmalarımızı hem ulusal hem de uluslararası çapta sürdürüyoruz. Kaynak yaratma çalışmalarımızda elde ettiğimiz tüm gelirleri ise Vakfın amacına yönelik faaliyetler için kullanıyoruz.


15 yılda toplam 36 ulusal ve uluslararası projeye imza atan vakfımız; gerek okulu, gerek otizm konusunda yaptığı farkındalık ve savunu çalışmaları, projeleri ve iş birlikleri ile Türkiye’de 427.452 otizmli çocuk ve ailenin hayatında fark yaratmıştır.


Ülkemizde Otizm Farkındalığı Ne Durumda?


Türkiye’de bireylerin otizm algısı ve bilgi düzeyini ölçmeye yönelik yapılmış hiçbir araştırma yoktu. Tohum Otizm Vakfı olarak GfK Türkiye desteğiyle, ilki Ekim 2015 tarihinde, ikincisi ise Mart 2017 tarihlerinde gerçekleşen “Türkiye’deki Bireylerin Otizm Algısı ve Bilgi Düzeyi” araştırmasını gerçekleştirdik. Araştırmalar kapsamında Türkiye’nin 7 coğrafi bölgesinde, 15 ilde toplam 2.472 kişi ile yüz yüze görüşmeler yaparak ülkemizin otizm farkındalık karnesini çıkarttık.


İlk araştırma sonuçları bizim için çok şaşırtıcı oldu. Çünkü araştırmaya katılanların yalnızca %29’u otizmi duyduğunu belirtmişti. Otizmi duydum diyenlerin ise %93’ünün otizmin belirtilerine dair herhangi bir fikirleri yoktu. İlk araştırma sonuçlarından hareketle Tohum Otizm Vakfı olarak otizm bilirliğinin artması için farkındalık çalışmalarına ağırlık verdik. Bu çalışmalar sonrasında, 2017 yılında ikincisi gerçekleştirdiğimiz araştırmada otizmi duyanların oranın %58’e yükseldiğini gördük. Otizmin belirtileri bilenlerin oranının ise %7’den %18’e yükseldiği tespit ettik. İkinci araştırmadan sonra özellikle otizmin belirtileri anlatmaya yönelik farkındalık çalışmaları yürüttük. Bu ay araştırmanın üçüncüsünü gerçekleştireceğiz ve farkındalık karnesinde notumuzun ne kadar yükseldiğini göreceğiz. “Türkiye’deki Bireylerin Otizm Algısı ve Bilgi Düzeyi” araştırmaları tek olmalarının yanı sıra sürdürebilir olmaları açısından da büyük önem tanışıyor.


Tohum Otizm Vakfı’ndan 2 Nisan Dünya Otizm Farkındalık Günü’nde “Otizme Mavi Işık Yak” Çağrısı!


2 Nisan Dünya Otizm Farkındalık Günü’nde, kamuoyunun dikkatini otizme çekmek için başlatılan ve bütün dünyada ilgi gören Mavi Işık Yak Kampanyası’nın (Light It Up Blue) 2009 yılından beri Türkiye elçisi olan Tohum Otizm Vakfı’nın çağrısı ile Türkiye’de ikonik binalar Aydınlatma Gereçleri İmalatçıları Derneği (AGİD ) üyelerinin katkılarıyla mavi ışıkla aydınlatılacak, insanlar mavi giyecek ve sosyal medya hesapları üzerinden #otizmemaviışıkyak etiketi ile otizmle ilgili mesajlar vererek otizmin farkında, onların yanında olduklarını ifade edecekler.


Rakamlar bize otizm farkındalığı konusunda daha çok çalışmamız gerektiğini gösteriyor. “Otizme Mavi Işık Yak” ise hem bireysel hem de kurumsal olarak destek verilebilecek ve otizm farkındalığı konusunda herkesi harekete geçirebilecek çok önemli bir kampanya. Buradan herkesi 2 Nisan Dünya Otizm Farkındalık gününde mavi giymeye, #otizmemaviışıkyak etiketi ile sosyal medya paylaşımları yapmaya ve otizm farkındalığına destek vermeye davet ediyoruz.