İsviçre’de Eczacılık Gözlem Notları

Seyahat ettiğim Basel’de mesleğimiz ile ilgili gözlem yapmayı ve bu gözlemlerimi siz değerli meslektaşlarıma öğrenci bakış açısıyla elimden geldiğince aktarmaya çalışacağım, umarım bu yazı sizler için faydalı olur.


İsviçre 8 milyon 372 bin kişilik (2016) nüfusa ve 26 ayrı kantona (il) bölünmüş bir ülkedir, her kantonun ayrı eczacılık odası ve ayrı kanunları bulunmaktadır. Ülkedeki tüm sektörlerde lisanslı eczacı sayısı 4.500 (2014) Türkiye’de ise bu rakam 26.814’tür (2014). Nüfusa oranla baktığımızda İsviçre’de her 10 bin kişiye 6 Türkiye’de ise 3,5 eczacı düşmektedir.


Eğitim ve Serbest Eczacılığa Genel Bakış


İsviçre’de 4 yılı teorik, son 1 yılı pratik olmak üzere eczacılık eğitimi 5 yıldır. Eğitimin son senesinde mezun olduktan sonra devam etmek istediğin alana göre staj yapıyorsun. Örnek verirsek, kişi hastane eczacılığı yapmak istiyorsa 1 yıl boyunca hem hastanede staj yapıyor hem de okula gidiyor ve sene sonunda bu stajı üzerinden sınava tabi tutuluyor. Mezun olduktan sonra öğrenci eğer eczane açmak istiyorsa öncelikle serbest eczanelerde “yardımcı eczacı” ünvanıyla 2 yıl boyunca çalışması gerekiyor. Sadece bununla da kalmıyor ayrıca bu 2 yıllık çalışma sürecinden sonra 1 yıl daha okulda “Serbest Eczacılık” eğitimi alıyor ve yıl sonu sınava giriyor ve bu sınavı geçerse eczane açabiliyor.


Eczanede çalışan her personel eğitimli olmak zorunda yani bizim “alaylı” dediğimiz kavram yasak. Eczacılık dışında “Eczane Teknikerliği” adında 4 yıllık bir bölüm daha var (Türkiye’de de Eczacılık Hizmetleri adı altında 2 yıllık bir bölüm mevcut) bu bölümden mezun olan kişiler eczanede çalışabiliyorlar.


Eczane açma kriterlerine geldiğimiz zaman Türkiye’ye göre oldukça esnek. Herhangi bir yer veya nüfus kısıtlaması bulunmamakta, zincir eczaneler burada da mevcut ve kişi istediği kadar zincir eczane açabiliyor ancak eczacılar yeni bir eczane açmaktansa mevcut eczanelerde çalışmayı tercih ediyor. Eczacılara “Neden eczane açmaktan kaçınıyorsunuz?” sorusunu sorduğumda aldığım yanıt; “Eczane sahibi olmanın getirdiği ekonomik ve diğer yükümlülüklerin altına girmektense bir eczane içinde çalışmanın onlar için daha rahat olduğunu” söylüyorlar.


Devletin OTC, reçeteli ilaç ve majistral ilaçlarda ilaç başına belirttiği KDV değeri %2,5’tur. Genelde eczanelerdeki kar oranı %20 civarında, ilaç fiyatları düştüğü zaman kar oranına kutu başı belirlenmiş katkı payı eklenir ayrıca İsviçre’de ilacın hazırlanması ve hastaya bilgi verilmesi karşılığında her ilaçtan “danışmanlık hizmet bedeli” ücreti alınır.


Marketlerde OTC de dahil hiçbir ilacın satışı yok. Demokozmetik ürünleri, gıda ve vitamin takviyeleri ise marketlerde mevcut ancak halk gene de eczaneden almayı tercih ediyor, bu yüzden marketler eczane için bir rekabet ortamı oluşturmuyor. Bazi Avrupa Ülkelerinde mevcut olan internetten ilaç satışı da İsviçre’de tıpkı Türkiye’deki gibi yasak.


Nöbetçi eczanelerin işleyişi her kantonda farklı. Zürih ve Cenevre gibi kalabalalık bölgelerde hem her gün farklı bir eczane nöbetçi eczanelik yapıyor hem de düzenli olarak 7/24 çalışan eczaneler var. Benim bulunduğum Basel-Stadt kantonunda 7/24 açık olan nöbetçi eczaneler vardı. Bunun dışındaki eczaneler yalnızca mesai saatleri (08:00-18:00) süresince çalışıyorlardı.


Hastane Eczacılığına Genel Bakış


Ülkemizdeki serbest eczacılık ve İsviçre’de serbest eczacılık arasında ciddi bir fark yok hatta bizim eczacılarımız halkla daha iç içe ve onların sorunlarıyla daha yakından ilgili. Ancak hastane eczacılığıyla ilgili aynı şeyi söylemek mümkün değil, küçük bir gözlem yapmak bile farkı ortaya koyuyor. Ancak bu fark teknoloji ve tıbbın orada daha ileri olmasından ya da eczacılarımızdan kaynaklı değil, sorun tamamen sistemde. Hastanelerimizde eczacılar ve hastalar arası ilişki çok kopuk, hatta yok denebilir. Oradaki hastanelerde verilecek ilacın kararı ve uygulanacak tedavi haritası tamamen eczacıya bırakılmış durumda, yani klinik eczacılık ve farmasötik bakım kavramı başarıyla uygulanmakta. Bir diğer fark, kantona göre hastanenin ilaç verme yetkisi bulunuyor. Örnek olarak benim bulunduğum kantonda hastaneler ilaç veremiyordu hasta Türkiye’deki gibi reçeteyle ilacı başka bir serbest eczaneden alıyor, hastane eczanesi yatan hastalarla ilgileniyordu. Ancak yan kantonda (Basel-Landschaft) hastane eczanesinde reçeteyle elden ilaç da verilebiliyor.


Klinik eczacılık ve farmasötik bakım kavramlarının ülkemizde de zamanla başarılı bir şekilde hastanelerde uygulanacağını düşünüyorum. Bizim eczacılarımızın eksiği değil fazlası var, kesinlikle başarabiliriz . Ancak bunun için de eczacılarımızın sadece serbest eczane değil hastane eczacılığının gelişimi konusunda da çabası gerekiyor.


İsviçre’de Nasıl Eczacılık Yaparım?


Önceliğimiz tabii ki ülkemizde kalıp eczacılığın gelişimine katkıda bulunmak; ancak gene de alternatif düşünen öğrenciler için bahsetmek istiyorum. Öncelikle İsviçre Avrupa Birliği’ne üye bir ülke değil o yüzden mavi diplomanızın olması onlar için pek anlam ifade etmiyor. Türkiye’deki üniversitelerimizin diplomalarıyla; eğer yöneticilerin uygun gördüğü kriterlere uyarsanız oradaki ilaç şirketlerinde çalışabiliyorsunuz (Roche, Novartis vs.). Ancak kurumlarda (hastane veya serbest eczanelerde) çalışmak istiyorsanız öncelikle “MEBEKO (Medinizalberufekommission)” adlı kuruma diplomanızı gönderiyor ve orada eczacılık yapmak istediğini belirtiyorsunuz, kabul edilirseniz size okuduğunuz üniversitenin programını baz alarak tamamlamanız gereken eğitimleri söylüyorlar, bu eğitimleri tamamladıktan sonra aktif olarak eczacılık yapabilirseniz. Örnek olarak Zurich’te aktif olarak içinde 20 eczacının çalıştığı büyük bir eczanede görev yapan Ankara Üniversitesi mezunu meslektaşımız ve yakınım olan Ecz. Mehmet Yağcıbulut bir örnek olarak verilebilir, gittiğinde Türkiye’de gördüğü derslerin %60’ı ve 6 aylık stajı sayılmış ancak İsviçre’de eczacılık yapabilmesi için ekstra 2 yıl eksik derslerini üniversitede tamamlaması ve 6 ay daha staj yapması istenmişti.


Bir diğer ihtimal ve bence en kolay kabul edilme şansının olduğu yol eczacılık eğitimini bünyesinde barındıran bir üniversitede yüksek lisans ve doktora eğitimine başvurmak.


Elimden geldiğince sizlere gözlemlerimi aktarmaya çalıştım, biz genç eczacılar ülkemizi sağlık alanında üst seviyelere taşımak için çok çalışmamız gerektiğinin farkındayız ve bu potansiyele sahip olduğumuzu biliyoruz.


Kaynakça


http://www.who.int/medicines/areas/coordination/Switzerland_PSCPNarrativeQuestionnair e_07092011.pdf


Eczacı Fidan Gölgeli ve Eczacı Mehmet Yağcıbulut’a katkıları için teşekkür ederim.